← Orqaga
searchTV.uz

NASA Madagaskardagi "Oy bolagi" suratini e'lon qildi

NASA Madagaskar janubidagi qariyb 100 kvadrat kilometr maydonni egallagan Saririaki massivining kosmosdan olingan yangi suratini e'lon qildi. Ushbu ulkan hudud Oyning yorug' tog'li hududlarini tashkil etuvchi anortozit jinsidan iborat bo'lib, ko'pchilikda qiziqish uyg'otmoqda. Biroq, bu Oydan tushgan parcha emas, balki massiv aynan Yerning o'zida hosil bo'lgan. Ushbu unikal suratni 2026-yil 28-avgust kuni Xalqaro kosmik stansiyaning 75-ekspeditsiyasi ishtirokchisi olgan bo'lib, NASA uni 5-oktabrda "Kun surati" sifatida tanlagan. E'lon qilingan kosmik suratda qo'ng'ir tog' jinslari orasida och rangli, yumaloq shakldagi katta maydon yaqqol ko'rinib turibdi. Bu hudud anortozit jinslarining yer yuzasiga chiqib turgan qismi hisoblanadi. Ma'lumot uchun, anortozit magmatik tog' jinsi bo'lib, u yer ostidagi erigan moddaning sekin sovishi natijasida shakllanadi va o'z ichida yirik mineral kristallarini saqlaydi. Oyda ham aynan shunday turdagi jinslar mavjud bo'lib, ular Yerdan hatto teleskopsiz ham ko'rish mumkin bo'lgan yorug' tog'li hududlarni tashkil etadi. Aslida Saririaki massivi ilmiy olamda yangi kashfiyot emas va geologlar uni orbital suratlar olinishidan ancha oldin ham chuqur o'rgangan edi. Jumladan, 1998-yilda Lyuis Eshval boshchiligidagi tadqiqotchilar guruhi Saririaki va unga qo'shni bo'lgan Ankafotiya massivlaridagi anortozitlarning kristallanish yoshini taxminan 660 million yil deb baholagan edi. Ushbu ilmiy hisob-kitobning xatolik chegarasi 60 million yilni tashkil etgan bo'lib, olimlar buning uchun jinslar va alohida minerallardagi samariy hamda neodim izotoplari nisbatidan foydalangan. Olib borilgan chuqur tahlillarga ko'ra, mazkur jinslarni hosil qilgan dastlabki erigan modda Yer mantiyasidan kelib chiqqan. Keyinchalik bu jinslar yuqori harorat va bosim ta'sirida kuchli o'zgarishlarga uchragan. Tadqiqotchilar ushbu geologik jarayonni taxminan 630-550 million yil avval Gondvananing sharqiy va g'arbiy qismlari o'zaro birlashishi bilan bevosita bog'lagan. Ushbu yirik superkontinent tarkibiga hozirgi Afrika, Hindiston, Madagaskar, Avstraliya va Antarktida kabi ulkan hududlar kirgan edi. Massiv atrofidagi cho'zilgan jins qatlamlarida qadimgi deformatsiya izlari ham bugungi kunda yaqqol ko'rinib turadi. 2000-yildagi ilmiy tadqiqotda olimlar bu hududdagi o'zgarishlarning ikki asosiy bosqichini, yani taxminan 590-530 va 530-500 million yil avvalgi davrlarni aniq ajratib ko'rsatgan edi. Ushbu ilmiy ma'lumotlar mintaqa geologik tarixini o'rganishda muhim ahamiyat kasb etadi. Qizig'i shundaki, Oydagi anortozitlar Madagaskardagidan solishtirganda ancha qadimiyroq bo'lib, ularning yoshi to'rt milliard yildan oshadi. Oyning dastlabki magma okeani modeliga ko'ra, yengil plagioklaz kristallari erigan modda yuzasiga ko'tarilib to'plangan va tashqi qobiqni shakllantirgan. Og'irroq minerallar esa tabiiy ravishda chuqurroqqa cho'kkan va bu jarayon Oy qobig'ining shakllanishiga olib kelgan. Taniqli "Apollon" dasturi ishtirokchilari aynan shunday qadimiy jins namunalarini Yerga muvaffaqiyatli olib kelgan edi. Ulardan biri - "Apollon-15" astronavtlari 1971-yil 1-avgustda topgan, "Ibtido toshi" nomi bilan keng tanilgan 15415-raqamli namunadir. Uning yoshi taxminan to'rt milliard yil deb baholangan bo'lib, kosmik tadqiqotlar tarixida muhim o'rin tutadi.
Ulashish