Ilm-fan
NASA Madagaskarda "Ay bo'lagi"n ko'rsetti
NASA Madagaskar qublag'inda sham menen 100 kvadrat kilometr maydondi iyelegen Saririaki massivinin kosmosen alınǵan suwretin jÔriyaladı. Ol Ayın jarrqı tawlı aymaqların duziriwshi anortozit jinisinen ibarat. Biraq bul Aydan tushken parsha emes - massiv Jerdin ozinde payda bolg'an. Bul unikalli suratdı 2026-jıl 28-avgust kuni Xalıqaralıq kosmikalıq stansiyanın 75-ekspeditsiyası qatnasıwshısı algan bolıp, NASA onı 5-oktyabrde "Kún suwreti" sipatında saylap algan.
JĆ”riyalang'an kosmikalıq suwrette qo'n'ir jinister arasında ash reÅli, yumaloq shakldag'ı ulken maydan anıq ko'rinip turıp-tı. Bul - anortozit jinisterin jer betine shıg'ıp turgan bo'limi. Maglumat ushın, anortozit magmatikalıq taw jinesi bolıp, ol jer astındag'ı erigen magmatikalıq maddeniy sovig'inen shaxarlanadı hĆ”m ulken mineral kristallarını saqlaydı. Ayda da usı turdeg'i jinister bar bolıp, olar Jerden hatto teleskopsiz ko'riw mumkin bolg'an jarıq tawlı aymaqlardı duziredi.
Saririaki massivi ja'na ashılıs emes. Geologlar onı ja'na orbital suwret alınıwınan aldın-ala uzaq o'rgenib kelgen edi. 1998-jılı Lyuis Eshval basshılıg'ındag'ı izertlewshiler Saririaki hƔm o'g'an qosshı Ankafotiya massivlerindegi anortozitlerdin kristallanıw jasin sham menen 660 million jil dep bahalag'an. Esap-kitaptın qatelik shegarası 60 million jildi qurag'an.
Taldawlarga ko'ra, jinisterdi payda qılıwshı dastlabki erigen matn Jer mantiyasından kelip shıqqan. Keyinchilik bul jinister joqarı harorat hƔm basım tasirinde kuchli o'zgerislerge ushraydı. Izertlewshiler mazkur protsesti sham menen 630-550 million jil aldin Gondvananın shıg'ıs hƔm g'arbiy bo'limleri birligine baylanıstırgan. Usı superkontinent quramına hazirgi Afrika, Hindistan, Madagaskar, Avstraliya hƔm Antarktida aymaqlari kirgen.
Massiv atrofındag'ı sozilg'an jinis qatlamlarında qadimiy deformatsiya izleri de ko'rinadi. 2000-jılgi izertleude olimlar bul aymaqtag'ı o'zgerislerdin eki basqıshın - sham menen 590-530 hÔm 530-500 million jıl alding'i davrlardı ajratqan. Aydaǵı anortozitler bolsa Madagaskardag'ınan ancha qadimiy: olardıŠjası tort milliard jıldan asadı.
"Apollon" dasturi qatnasıwshıları solonday qadimiy jinis numunaların Jerge alıp kelgen. Olardan biri - "Apollon-15" astronavtları 1971-jıl 1-avgustta tapqan, "Ibtido tası" atı menen belgili 15415-raqamlı numuna. Onın jası sham menen tort milliard jıl dep bahalangan.
Ulashish